Ynghylch Gwaed

Mae gwaed yn gyfwerth â rhwng 7 a 10% o bwysau rhywun.

Mae pwysau’r corff yn ddangosydd da o ran cyfaint gwaed ymysg pobl o faint a phwysau cyffredin. Dyma’r rheswm dros ein hisafswm pwysau o 7 stôn a 12 pwys (50 kg), oherwydd os byddwn yn cymryd mwy na 13% o gyfaint gwaed rhywun, mae’n fwy tebygol y bydd yn teimlo’n benysgafn ar ôl iddo roi gwaed.

Os ydych yn ferch rhwng 17 a 19 oed sy’n rhoi gwaed, darllenwch ein Cwestiynau Cyffredin am ragor o wybodaeth.

Mae’n bosibl na chaniateir i bobl sydd dros bwysau’n ddifrifol roi gwaed, er mwyn eu diogelwch eu hunain. Mae gwaed yn fodd i amddiffyn rhag heintiau, ac mae’n cario gwastraff i’r arennau.

Mae’n cario ocsigen i’r meinweoedd a’r ysgyfaint ac yn cario carbon deuocsid i ffwrdd oddi wrthynt. Mae’n bwydo’r meinweoedd ac yn rheoli cemegau. Gellir rhannu pob rhodd o “waed cyflawn” yn gelloedd coch, platennau, plasma a chelloedd gwyn. Gellir storio celloedd coch am 35 diwrnod ar dymheredd o 4°C.

Fe’u rhoddir i gleifion sydd wedi colli gwaed o ganlyniad i ddamweiniau, triniaethau neu afiechyd. Dim ond am bum diwrnod y gellir storio platennau ar dymheredd o 22°C. Maent yn helpu i atal gwaedu pan fydd gan glaf nifer fach o blatennau oherwydd afiechyd neu ar ôl cael triniaeth am salwch megis canser neu lewcemia.

Cesglir platennau o roddion gwaed cyflawn a thrwy ddull arbennig o’r enw platenfferesis, sy’n cael eu casglu gan ddefnyddio peiriant. Defnyddir plasma yn lle’r hylif y mae cleifion sy’n dioddef llosgiadau wedi’i golli. Gellir storio Plasma Ffres wedi’i Rewi am flwyddyn ar dymheredd o finws 40°C. Fe’i defnyddir yn lle ffactorau ceulo sydd ar goll.

Caiff ffactorau ceulo megis Ffactor VIII eu tynnu o’r plasma i drin cleifion â hemoffilia ac i greu meddyginiaethau imiwneiddio rhag clefydau megis tetanws. Mae’n rhaid defnyddio celloedd gwyn o fewn 24 awr i’w casglu.

Fe’u defnyddir mewn amgylchiadau prin i helpu i drin heintiau difrifol nad ydynt yn ymateb i wrthfiotigau.

Ar wahân i’r rhoddion arbennig hyn, caiff y rhan fwyaf o’r celloedd gwyn eu hidlo allan ar y cyfan – drwy broses o’r enw ‘lewcowacáu’.