Adroddiad cydweithredol ar dystiolaeth ar ddynion hoyw a deurywiol a rhoi gwaed yn dal i fod i gael ei gyflwyno yn 2020

Mae grŵp llywio FAIR wedi bod yn archwilio a fyddai rhai dynion hoyw a deurywiol yn gallu rhoi gwaed heb orfod cael eu gohirio.

Mae’r gwaith wedi cael ei ohirio oherwydd y pandemig coronafeirws ond mae’n dechrau symud yn ei flaen, ac mae’r grŵp yn gobeithio cyflwyno adroddiad cyn diwedd y flwyddyn.

Sefydlwyd FAIR (For the Assessment of Individualised Risk) ar ddechrau 2019, ar gais yr Adran Iechyd a Gofal Cymdeithasol.

Mae’r grŵp llywio yn cynnwys cynrychiolwyr o bedwar gwasanaeth gwaed y DU, grwpiau LGBT +, arbenigwyr meddygol a gwyddonol, a chynrychiolwyr cleifion a rhoddwyr.

Mae’n ystyried a oes digon o dystiolaeth i newid y polisi presennol ar ddewis rhoddwyr gwaed.

Ar hyn o bryd, mae dyn sydd wedi cael rhyw gyda dyn yn cael ei ohirio rhag rhoi gwaed am dri mis.

Yr Adran Iechyd a Gofal Cymdeithasol sydd yn penderfynu ar y canllawiau ar roi gwaed, ar sail argymhellion y Pwyllgor Cynghori ar Ddiogelwch Gwaed, Meinweoedd ac Organau (SaBTO).

Mae’r gohiriad presennol o dri mis yn defnyddio ‘ risg seiliedig ar boblogaeth ‘ a gallai gwaith FAIR arwain at ddefnyddio asesiad risg mwy unigol, tra’n parhau i gynnal diogelwch y cyflenwad gwaed. Gallai’r newid alluogi rhai dynion sy’n cael rhyw gyda dynion ond sy’n cael eu gohirio dan y polisi presennol, i roi gwaed.

Mae FAIR yn cymryd ymagwedd gydweithredol, ar sail tystiolaeth. Mae hyn wedi cynnwys cynnal grwpiau ffocws gyda dynion hoyw a deurywiol. Mae data ac ymchwil presennol ar iechyd y cyhoedd yn cael eu harchwilio i ganfod beth yw’r ffordd orau o adnabod unigolion sy’n wynebu risg uchel ac isel o ddal heintiau. Mae miloedd o roddwyr gwaed presennol a darpar roddwyr gwaed yn cael eu harolygu i edrych ar sut y byddai pobl yn ymateb i gwestiynau newydd, mwy manwl am eu hymddygiad rhywiol. Mae cymysgedd o weithdai, grwpiau ffocws a chyfweliadau’n cael eu cynnal gyda grwpiau fel staff sesiynau rhoi gwaed, rhoddwyr gwaed presennol a rhoddwyr newydd posibl.

Ar hyn o bryd, gofynnir cyfres o gwestiynau i bob rhoddwr gwaed am deithio, iechyd, tatŵs, ymddygiad rhywiol a mwy, er mwyn helpu i asesu pa mor ddiogel yw hi iddynt roi gwaed, a pha mor ddiogel ydyw i rywun dderbyn eu gwaed. Rhan ganolog o waith FAIR yw ystyried pa gwestiynau newydd y gellid eu hychwanegu’n llwyddiannus i adnabod rhoddwyr, gan gynnwys dynion sy’n cael rhyw gyda dynion, sydd yn wynebu llai o risg o gael rhai heintiau y gellir eu trosglwyddo drwy waed.

Meddai Dr Su Brailsford, Cadeirydd FAIR: “Rydym i gyd wedi ymrwymo i gydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant, ac rydym yn falch o fod yn cydweithio â sefydliadau eraill ar y mater pwysig hwn.

“Rydym angen system dewis rhoddwyr sy’n ddiogel ac sy’n gallu ymdopi hefyd gyda nifer fawr o bobl. Mae angen i ni ddeall pa gwestiynau sydd fwyaf perthnasol i asesu risg, a p’un a oes rhai cwestiynau a allai olygu na fydd pobl yn rhoi gwaed.

“Mae’r gwaith hwn yn cymryd amser, ac mae angen i ni wneud yn siŵr bod popeth rydym yn ei wneud yn seiliedig ar dystiolaeth dda, gyda diogelwch cleifion fel y brif flaenoriaeth.

“Rydym yn gwerthfawrogi bod unrhyw ohirio yn siomedig os ydych chi eisiau achub bywydau drwy roi gwaed, ac rydym yn cydnabod bod pobl eisiau cael eu hystyried gymaint ag sy’n bosibl. Rydym eisiau rhoi’r cyfle i gynifer o bobl ag y bo modd i roi gwaed ac ar yr un pryd, parhau i sicrhau diogelwch y cyflenwad gwaed a’r cleifion hynny sy’n cael gwaed. ”

Meddai Dr. Stuart Blackmore, ymgynghorydd mewn meddygaeth rhoddwyr yng Ngwasanaeth Gwaed Cymru, a chynrychiolydd grŵp llywio FAIR:

“Mae’r grŵp FAIR yn gydweithrediad hynod galonogol rhwng gwasanaethau gwaed y DU a grwpiau allweddol sydd â diddordeb mewn materion LGBT +, ac rydym i gyd wedi ymrwymo i gydweithio i archwilio sut y gellid caniatáu i ddynion sy’n cael rhyw gyda dynion roi gwaed yn ddiogel. Mae gweithgarwch rhoi gwaed yn weithgarwch sy’n cael ei reoleiddio’n helaeth, ond rydym yn gobeithio y gallai’r gwaith sydd yn cael ei wneud gan FAIR helpu i lywio meini prawf cymhwysedd yn y dyfodol. ”

Meddai Debbie Laycock, Pennaeth Polisi yn Ymddiriedolaeth Terrence Higgins: “Fel aelod o grŵp llywio FAIR, rydym yn falch bod gwaith pwysig y grŵp hwn yn datblygu, ac y bydd ei argymhellion yn cael eu cyhoeddi eleni.

“Rydym wedi ymgyrchu ers tro am system rhoi gwaed sy’n adlewyrchu realiti heintiau a drosglwyddir yn rhywiol yn well. Dyna pam y gwnaethom groesawu’r gostyngiad yn y cyfnod gohirio i dri mis ar gyfer y rheiny sy’n ddynion hoyw a deurywiol, a byddwn yn parhau i gefnogi’r gwaith hwn ar sail archwilio asesiad risg unigol. ”

Meddai llefarydd ar ran Stonewall: “Rydym yn falch iawn o fod yn gweithio gyda Gwasanaeth Gwaed Cymru a phartneriaid eraill ar y prosiect hollbwysig hwn i archwilio ffyrdd o atal y cyfyngiad cyffredinol yn erbyn dynion hoyw a deurywiol sydd eisiau rhoi gwaed. Mae gweithio tuag at gyflwyno system asesu risg unigol yn rhan hanfodol o ganiatáu i bobl sydd eisiau achub bywydau i roi gwaed yn ddiogel.”