Cwnstabl Heddlu’n annog pobl i gofrestru ar gyfer rhoi mêr esgyrn er mwyn achub bywydau

Mae swyddog heddlu o Gaerfyrddin wedi disgrifio’r fraint o gael y cyfle i achub bywyd rhywun sy’n ymladd math prin o gancr, wrth iddo annog eraill i roi eu henwau ar y gofrestr mêr esgyrn.

Pan aeth PC Kieran Morris o Heddlu Dyfed-Powys drwy’r weithdrefn o roi bôn-gelloedd, rhoddodd gyfle i glaf cancr gwaed oroesi.

Wrth iddo rannu ei brofiad, gyda’r nod o annog eraill i roi eu henwau ar Gofrestr Mêr Esgyrn Cymru, dywed ei fod yn gobeithio bod ei rodd i un teulu’n fwy o lawer nag anghysur y weithdrefn.

Gan edrych nôl, dywed PC Morris: “Yr oeddwn wedi bod yn ystyried cofrestru ar gyfer rhoi mêr esgyrn ers troi’n 18, ond doeddwn i ddim yn siŵr pa un ai a oedd unrhyw beryglon yn gysylltiedig â’r broses, felly oedais cyn cofrestru.

“Rwy’n rhoi gwaed bob 3 mis, a phan oedd Gwasanaeth Gwaed Cymru yn fy mhentref lleol, holais fwy o gwestiynau iddynt am y broses. Ar ôl cael gwybod nad oedd risgiau hirdymor yn gysylltiedig â rhoi, penderfynais gofrestru.”

PC Kieran Morris

Panel o roddwyr gwaed sydd wedi gwirfoddoli i roi mêr esgyrn neu fôn-gelloedd gwaed perifferol yw Cofrestr Mêr Esgyrn Cymru. Mae’r gofrestr yn cael ei sganio’n ddyddiol er mwyn dod o hyd i roddwyr sy’n paru â chleifion sydd angen rhodd er mwyn achub eu bywydau.

Cafodd ei baru â rhywun sy’n ymladd math prin o gancr gwaed. Roedd rhodd bôn-gelloedd gwaed perifferol yn hollbwysig ar gyfer rhoi siawns i’r claf oroesi.

“Yr oeddwn yn teimlo’n freintiedig,” meddai. “Teimlais fod gennyf gyfle i wella bywyd rhywun, neu hyd yn oed arbed bywyd.

“Mae’n siŵr fod y claf wedi teimlo gobaith mawr ar ôl darganfod ei fod wedi cael ei baru â rhywun. Teimlais y gallwn o bosibl fod wedi gwneud gwahaniaeth i fywyd y person hwnnw.”

Roedd PC Morris yn un o bum person a gafodd eu paru â’r claf, a gofynnwyd iddo roi sampl gwaed er mwyn pennu ei union lefel cydweddoldeb.

Deufis cyn y rhodd, dywedwyd wrtho mai ef oedd yr ymgeisydd mwyaf addas.

Cyn i’r weithdrefn gychwyn, cafodd sesiwn gwnsela ym mhencadlys Gwasanaeth Gwaed Cymru, a chafodd brawf meddygol llawn.

Unwaith y cafodd ei gadarnhau ei fod yn addas ac yn ffit i roi, dechreuodd y weithdrefn adref. Am bum diwrnod, ymwelodd nyrs â PC Morris er mwyn rhoi meddyginiaeth iddo a oedd yn galluogi ei gorff i gynhyrchu bôn-gelloedd ychwanegol.

“Mae’r feddyginiaeth yn effeithio ar bobl yn wahanol, ond i mi, achosodd rywfaint o gefn tost,” meddai.

Ar y pumed diwrnod, ymwelodd ag ysbyty yng Nghasnewydd ar gyfer y weithdrefn. Roedd y pandemig COVID-19 yn mynd rhagddo adeg yr apwyntiad, felly roedd PC Morris yn wynebu’r rhagofalon ychwanegol a oedd mewn grym er mwyn atal y feirws rhag lledaenu ar ben y weithdrefn o dynnu bôn-gelloedd.

“Roedd hi’n dawel iawn,” meddai. “Dechrau’r cyfnod cyfyngiadau symud ydoedd ac roedd yn ymddangos yn rhyfedd iawn, er yn angenrheidiol, yn arbennig am ein bod ni yng Nghasnewydd, lle mae nifer yr achosion wedi bod yn uchel.

“Fi oedd yr unig un ar y ward, ac roedd yn rhaid i’r holl staff wisgo gynau, mygydau a menyg. Cefais fy mhrofi ar gyfer COVID-19 yn yr ysbyty hefyd, a rhoddwyd holiadur imi am fy iechyd ac unrhyw symptomau yr oeddwn yn eu harddangos.”

Yna, aeth y cwnstabl heddlu drwy’r broses o gasglu bôn-gelloedd perifferol yn yr ysbyty, a gymerodd rhyw saith awr.

“Mae gennych ddewis o gael y weithdrefn o dan anesthetig cyffredinol, sy’n golygu’ch bod chi’n cael llawdriniaeth er mwyn tynnu bôn-gelloedd, neu gasgliad bôn-gelloedd perifferol,” esboniodd.

“Dewisais y casgliad bôn-gelloedd perifferol oherwydd fe ddywedwyd wrthyf mai dyna’r math orau ar gyfer yr unigolyn a oedd angen y rhodd.

“Mae’n golygu cael caniwla ym mhob braich, gydag un yn cymryd eich gwaed a’i drosglwyddo i beiriant, sy’n gwahanu’ch bôn-gelloedd o’ch gwaed.

“Yna, rhoddir y gwaed sydd heb fôn-gelloedd yn ôl i’ch corff drwy’r caniwla arall.”

Cafodd fynd adref y diwrnod hwnnw, a’r unig sgil effaith oedd blinder a chysgadrwydd, a barodd tua phythefnos.

Er bod y rhan fwyaf o bobl ond yn cael eu dewis i roi bôn-gelloedd unwaith, bydd PC Morris yn aros ar Gofrestr Mêr Esgyrn Cymru rhag ofn y bydd yn cael ei baru â rhywun arall. Os bydd hyn yn digwydd, bydd yn cael ei ddileu o’r gofrestr oherwydd gall rhywun ond rhoi mêr esgyrn ddwywaith.

Serch yr anghysur, mae PC Morris yn annog pobl i feddwl am y gwahaniaeth y gallant wneud i fywyd rhywun drwy gofrestru.

“Byddai’r manteision ar gyfer yr unigolyn sydd angen y rhodd yn fwy o lawer na’r gost i chi,” meddai.

“Profais boen cefn, ond gwyddwn y byddwn yn gwella, a dim ond am ychydig ddyddiau oedd hynny. Gallai’r rhodd arbed bywyd rhywun.

“Nid oes sicrwydd y bydd yr unigolyn sy’n derbyn y rhodd yn gwella o’r cancr, ond byddai’r derbyniwr, ei feibion, ei ferched a’r teulu ehangach wedi teimlo gobaith mawr fod siawns y byddai’n gwella.”

Er mwyn darganfod mwy am roi mêr esgyrn a bôn-gelloedd, galwch heibio i https://www.welsh-blood.org.uk/cy/giving-blood/bone-marrow-donor-registry/.