Sut rydym yn profi eich rhodd gwaed?

Bob tro mae gwaed yn cael ei gasglu, rydym yn cymryd samplau gwaed i’w profi. Mae’r samplau hyn yn destun gwiriadau diogelwch trylwyr yn ôl yn ein labordy, i sicrhau mai dim ond gwaed iach sy’n cael ei anfon i ysbytai.

Mae’r profion diogelwch hyn yn bwysig iawn, ac mae pob rhodd unigol o waed yn cael eu profi.

Rydym yn gwirio eich grŵp gwaed ac yn profi am heintiau y gellir eu trosglwyddo o roddwr i glaf trwy drallwysiad gwaed. Mae’r profion hyn yn cael eu gwneud yn bennaf gan beiriannau awtomataidd sy’n cael eu rheoli gan gyfrifiaduron, sy’n profi samplau ein holl roddwyr yn gywir.

Pam ydym yn profi eich rhodd gwaed?

Mae diogelwch rhoddwyr a chleifion wrth wraidd popeth a wnawn, ac mae angen sicrhau bod y cyflenwad gwaed yng Nghymru yn parhau i fod ymysg y cyflenwadau mwyaf diogel yn y byd. Mae casglu gwaed yn broses sy’n cael ei rheoleiddio’n drwm, ac mae nifer o ddulliau diogelu yn eu lle i sicrhau mai dim ond cynhyrchion gwaed diogel sy’n cael eu rhoi i ysbytai.

Pa brofion rydym yn eu cynnal?

Yn ogystal â gwirio eich grŵp gwaed, rydym yn profi pob rhodd unigol ar gyfer: Syffilis, Hepatitis (B, C ac E), a HTLV (HIV and Human T-lymphotropic Virus).
Mae profion ychwanegol yn cael eu gwneud ar rhai rhoddion, ond dim ar y cyfan ohonynt. Mae’r profion ychwanegol hyn yn cael eu gwneud i ddarparu gwaed sydd wedi’u profi’n benodol ar gyfer cleifion penodol, neu efallai y bydd angen eu hangen oherwydd hanes teithio rhoddwr ac oherwydd amgylchiadau eraill.

Beth sy’n digwydd i waed sydd ddim yn pasio’r holl brofion gwaed?

Mae rhoddion gwaed sy’n methu unrhyw un o’n profion yn cael eu taflu. Mae pob sampl sy’n methu’r profion yn cael eu hanfon i ail labordy cenedlaethol annibynnol i gadarnhau canlyniadau ein profion.

Os yw’r prawf sy’n methu yn dangos haint sy’n debygol o fod yn arwyddocaol i iechyd rhoddwr, rydym yn cysylltu â’r rhoddwr i roi gwybod iddynt beth i’w wneud nesaf.

Mae pob uned o waed sydd yn cael eu hanfon i ysbytai yng Nghymru yn cael eu profi am:

Syffilis

Achosir Syffilis gan facteriwm o’r enw Treponema pallidum. Mae’n perthyn i deulu o facteria heintus sy’n achosi afanwst a pinta yn ogystal â syffilis. Fel arfer, trosglwyddir syffilis yn rhywiol ac os na chaiff ei drin gall achosi afiechyd difrifol. Afiechydon trofannol yw afanwst a pinta, sy’n achosi problemau gyda’r croen a’r cymalau. Gellir trin y tri afiechyd gyda gwrthfiotigau. Mae’r profion yr ydym yn eu defnyddio i sgrinio ar gyfer syffilis yn edrych am wrthgyrff, sef sylweddau y mae’r corff yn eu cynhyrchu i ymladd heintiau. Yn aml, gellir canfod y gwrthgyrff hyn yng ngwaed person ymhell ar ôl i’r haint ddiflannu. Mae prawf sy’n rhoi canlyniad positif am syffilis fel arfer yn ymwneud â haint sydd wedi’i drin, ond os yw’r prawf yn parhau i fod yn bositif, ni allwn ddefnyddio’ch gwaed.

Firws Hepatitis B (HBV)

Firws yw hwn sy’n heintio’r afu. Gall achosi llid yr afu (hepatitis) a niwed i’r afu. Mae HBV yn gyffredin iawn mewn rhai rhannau o’r byd lle y caiff ei drosglwyddo o’r fam i’r plentyn yn aml pan gaiff y plentyn ei eni. Mae ein prawf sgrinio yn edrych am sylwedd o’r enw Antigen Arwyneb Hepatitis B, sy’n rhan o ‘gôt’ y firws. Mae’r rhan fwyaf o’r rhoddwyr yr ydym yn canfod bod y firws ganddynt yn gludwyr hirdymor sy’n teimlo’n holliach. Mae haint HBV aciwt yn anghyffredin mewn rhoddwyr gwaed. Weithiau cawn adwaith oherwydd bod y rhoddwr wedi cael ei imiwneiddio yn erbyn HBV yn ddiweddar, nid oherwydd bod yr haint  yn bresennol.

Firws Hepatitis C (HCV)

Mae’r firws hwn yn heintio’r afu a gall achosi llid a niwed i’r afu. Fel arfer fe’i trosglwyddir drwy rannu offer chwistrellu cyffuriau. Mae gennym ddau fath o brawf; prawf am wrthgyrff a phrawf am y firws. Prawf diogelwch ychwanegol yw’r prawf am y firws a gall ddweud wrthym p’un a yw rhoddwr â gwrthgyrff wedi’i heintio ai peidio. Mae’r rhan fwyaf o’r rhoddwyr yr ydym yn canfod bod y firws ganddynt yn gludwyr hirdymor sy’n teimlo’n holliach.

Firws Hepatitis E (HEV)

Gall y Firws Hepatitis E heintio anifeiliaid a bodau dynol. Fel arfer, nid ydy haint HEV yn achosi unrhyw symptomau, ond os fyddwch chi’n cael symptomau, gall y rhain fod yn gysylltiedig â llid ysgafn ar yr afu.    Fel arfer, bydd yr haint yn clirio ar ei ben ei hun. Fodd bynnag, rydym yn gwybod na fydd y firws yn gallu clirio’n naturiol o gyrff rhai cleifion sydd â system imiwnedd gwan (e.e. cleifion cemotherapi neu gleifion sydd wedi cael trawsblaniad), a bydd y rhan fwyaf yn datblygu haint parhaus a allai arwain at lid cronig ar yr afu.    Byddwn yn rhoi gwybod i chi os fydd y firws yn cael ei ddarganfod yn eich gwaed, er mai dim ond dros dro yn unig y bydd yr haint yn eich gwaed, i roi cyngor i chi rhag ofn i chi ddechrau datblygu unrhyw arwyddion o salwch.

Firws Diffyg Imiwnedd Dynol (HIV)

Mae’r firws hwn yn achosi Syndrom Diffyg Imiwnedd Caffaeledig (AIDS). Ar ôl i unigolyn gael ei heintio â HIV, mae’r firws yn aros yn y corff a gall ddinistrio’r system imiwnedd. Yn bennaf, fe’i trosglwyddir yn rhywiol, neu o fam i’w babi, neu drwy chwistrellu cyffuriau. Nid yw’n dilyn o reidrwydd bod AIDS gan rywun sydd â HIV. Mae un o’n profion yn edrych am wrthgyrff i’r firws, a’r llall am y firws ei hunan.

Firws T-lymffotropig Dynol (HTLV)

Mae’r firws hwn yn heintio celloedd gwyn y gwaed a elwir yn T-lymffosytau, ac mewn achosion prin gall achosi anhwylder niwrolegol, sef Paraparesis Spastig Trofannol. Gall hefyd achosi Lymffoma cell T Oedolyn. Mae’n eithaf cyffredin mewn rhai rhannau o’r byd ac fe’i trosglwyddir yn bennaf o fam i’w babi pan gaiff y babi ei eni a thrwy fwydo o’r fron. Gellir ei drosglwyddo yn rhywiol hefyd. Mae’r prawf yn edrych am wrthgyrff ac mae prawf positif yn golygu bod yr unigolyn wedi’i heintio â’r firws. Nifer fechan o unigolion heintiedig sy’n mynd yn sâl ac mae’r rhan fwyaf o gludwyr yn teimlo’n holliach.

Profion ategol

Cynhelir profion ategol ar rai rhoddion, ond nid bob un. Fe’u cynhelir er mwyn darparu gwaed sydd wedi cael profion penodol ar gyfer cleifion penodol neu efallai y bydd angen eu cynnal oherwydd hanes y rhoddwr o deithio a rhai amgylchiadau eraill.